Elfde Kees Lunshoflezing

segers ik mobiel2
Gepubliceerd op: 29 november 2018

Brute geopolitiek, dat is wat Europa bindt. Een volle zaal, een spitse spreker en een alert media-panel. Het onderwerp: de Europese integratie. Alle ingrediënten dus voor een levendig debat. Dat kwam er gisteravond dan ook.

De speech van Mathieu Segers, hoogleraar eigentijdse geschiedenis en Europese integratie, Universiteit Maastricht, is in zijn geheel hier terug te zien en onderin deze pagina ook als document in zijn geheel te lezen. 

Europa moet zelf het heft in eigen handen nemen als het gaat om de Europese integratie. Het moet de werkelijkheid onder ogen zien en daarbij is creativiteit onmisbaar, aldus Mathieu Segers. De geschiedenis is aan het verschuiven met de Brexit en president Trump: West-Europa wordt minder Atlantisch en meer continentaal en Oost-Europees.

“Europa is zelf verantwoordelijk voor het vasthouden van verworvenheden, de beloftes, de hoop van samenwerking. Dat zal niet gemakkelijk zijn.”

“De opdracht van het Europa van vandaag is om ons te verzoenen met de werkelijkheid. Die opdracht is nergens urgenter dan in dan in West-Europa. West-Europa wordt minder Atlantisch en meer continentaal en Oost-Europees.”

Volgens Segers kijken de Engelsen fundamenteel anders naar Europa en de Europese integratie. Voor de Engelsen is de eenwording van Europa een bedreiging voor hun machtspositie. Er is nog een ander aspect: de Engelsen, als enige Europees winnaar van de Tweede Wereldoorlog beschouwen de Europese integratie iets voor slachtoffers en collaborateurs.

Segers citeerde ruimschoots Tomasso Padoa Schioppa, een van de grondleggers van de euro. Tot aan zijn dood in 2010 bleef deze zeggen: ineenstorting van de euro is niet aan de orde en hij ageerde daarom sterk tegen de macht van de Angelsaksische media die vaak opgeklopt nepnieuws brengen over Europa en de euro. Hij wees erop dat de Engelstalige media grote invloed hebben buiten Engeland: de USA-media, traders, raters, beleggers. “ Het zijn niet de markten, maar de politiek die de euro zal maken of breken.”

Segers ‘meets the press’
Na Segers was het de beurt aan het mediapanel om hem het vuur na aan de schenen te leggen. Het panel bestond uit gespreksleider Arjan Noorlander (politiek verslaggever NOS), Matt Steinglass, Europa correspondent voor The Economist, Annette Birschel, freelance journalist, onder meer voor DPA en Eurotopics en Malgorzata Bos-Karczewska, econoom, journalist en hoofdredacteur Polonia.nl.

Heb je de Engelse pers niet begrepen?
‘Heb je de Engelse pers soms niet begrepen?’ Het was een eerste stevige vraag van Matt Steinglass, journalist van The Economist. Segers had zojuist in zijn speech de Economist met naam en toenaam genoemd als een van de kranten die fake nieuws produceerde over Europa en de euro. Segers verwees naar Schioppa die van liefhebber van Engelstalige kranten, uiteindelijk een fel tegenstander werd omdat hun analyse over Eurtopa en euro niet aansloot bij de werkelijkheid: de Engelstalige pers spiegelde de werkelijkheid aan een ideaalbeeld.

Annette Birschel viel haar collega bij: ‘Ik vind het een te zwart-wit verhaal van Segers. In Duitsland heeft de Frankfurter Algemeine ook veel kritiek op Europa. Voor Duitsland was project Europa een vredesproject, maar veel Duitsers zijn het inmiddels zat om voor Griekenland te betalen. Dat vind ik niet terug in uw verhaal.’

Segers ging met haar mee: ‘De AfD heeft deze burgers als fundament. De AfD zegt: het kan niet zo zijn dat Duitsland tegen haar eigen belangen acteert om het Europa-project overeind te houden. Als Duitsland het alleen moet doen, met eigen middelen Europa overeind houden, dan is dat het einde van de Europese integratie. Er zit een einde aan het Duitse betaalmeesterschap.’

Het gaat niet om de euro, maar om de rechtstaat
‘Is voor Polen de euro een wenkend perspectief?’ zo vroeg Arjan Noorlander aan Malgorzata Bos-Karczewska. ‘Nee. Er wordt wat mij betreft te veel naar Europa door de bril van de euro gekeken. Het gaat om de rechtstaat, om de democratie. U noemt West-Europa een hartland, maar we moeten de Oost-Europese landen niet vergeten.

Segers kwam haar een eind tegemoet. Hij vond het curieus dat na de koude oorlog en de val van de Berlijnse muur er vooral werd gekeken naar een muntunie. ‘Het geeft aan hoe we naar de Europese integratie kijken. Trouwens, in het verdrag van Maastricht is een vertaalfout geslopen. Closer union, wordt verkeerd vertaald als eenwording van Europa. Maar het gaat om een hechter verbond en dan zijn rechtstatelijke zaken veel belangrijker dan de euro.’

Verstandig en onverstandig die artikel-7 procedure
Of Europa, bij monde van eurocommissaris Frans Timmermans, er goed aan doet om Polen, via de artikel-7 procedure, de duimschroeven aan te draaien, zo werd gevraagd.

Segers gaf een enerzijds, anderzijds antwoord: ‘Het is onverstandig want het vraagt een unaniem besluit, maar het is ook verstandig, want de lidstaten geven zo de kaders aan. Procedures duren niet voor niets zo lang: heet schept tijd. Wel is de vraag of tijd aan onze kant staat.’

Volgens Bos-Karczewska gaat het de oppositie in Polen zelfs niet ver genoeg. Die vraagt Timmermans om harder op te treden omdat de rechtstaat in het geding is. Handhaven daarvan is zeker niet alleen de taak van West-Europa, maar zeker ook van Oost-Europa.

Segers vond dat West-Europa het er tot nu toe bij had laten zitten: ‘Die landen hebben verzuimd op te treden en verschuilen zich. Het moet blijken of de 27 landen genoeg verbondenheid hebben. De status quo is geen optie meer. Er moet meer bewegingsruimte komen voor de nationale democratieën. Alles met zijn allen op dezelfde manier klopt niet met de werkelijkheid. Overigens, er bestaan al veel onderlinge verschillen hoe de landen met Europa omgaan; er is al veel variatie. Dat moeten we meer laten zien. Ook moeten we beter laten zien wat alle mogelijkheden zijn. Er is verschil tussen de rechtstaten en dat moet ook zo blijven.’

‘Dat klinkt heel Engels’, zo constateerde Steinglass droog. Segers: ‘op het moment van de Brexit was Europa Britser dan ooit, dat is het frappante. Europa moet aanvullend werken op de nationale rechtsstaat, het is niet de bedoeling dat ze die vervangt. Om daar te komen, moeten de leiders van de lidstaten het voortouw nemen. Iedere regeringsleider weet dat samenwerken het nationale belang dient. Er is te lang geschuild achter instituties die daarvoor niet geschikt zijn, zoals de Europese Centrale Bank. De politiek verschool zich achter de technocratie.’

Wat gebeurt er na Merkel?
Maar Birschel vond dat hij zich er te makkelijk van af maakte: ‘U doet net alsof alle lidstaten gelijk zijn. Dat is niet zo, kijk bijvoorbeeld naar Frankrijk en Duitsland. Als Merkel straks weg is, wat gebeurt er als een grote anti-Europa partij aan de macht komt? Dan valt het leiderschap van Europa weg en wie kan die fakkel overnemen?’

Segers: ‘Het is inderdaad een heel kwetsbare situatie, Europa is afhankelijk van Duitsland. Nederland trok van oudsher veel op met Engeland, de Scandinavische Staten en de Baltische Staten om iets gedaan te krijgen in Europa. Nu Engeland weg is, wordt gezocht naar andere coalities. Met het uittreden van Engeland wordt Nederland automatisch meer continentaal.’

Euro meest stabiele munt
Steinglass vindt een nieuwe euro-crisis de grootste bedreiging voor Europa. ‘De houding is niet veranderd.’ Op de vraag van Noorlander wat de 27 landen nu echt bindt, antwoordde Segers: ‘Brute geopolitiek. De euro is op dit moment waarschijnlijk de meest stabiele munt, maar vanuit Rusland, China en de Verenigde Staten worden de mensenrechten en de veiligheid bedreigd. Overigens is op het geopolitieke vlak het Verenigd Koninkrijk wel aan boord wat betreft defensie. Het gaat daarbij om nationale legers die versterkt worden door Europa. Een Europees leger is niet aan de orde.’

Noorlander: ‘Daarom was afgelopen week het keiharde ‘nee’ van Mark Rutte verbazingwekkend. Hij gebruikt een anti-Europees frame, terwijl hij heel goed weet dat het anders ligt. Er wordt al samengewerkt in Europa.’

Bijeen door angst
Wordt Europa wellicht bij elkaar gehouden door de angst voor China, Trump? Zo wilde Birschel weten van Segers. ‘Dit is essentieel’, vind hij. ‘Vanaf het begin speelt dit een rol. In de jaren vijftig spraken de regeringsleiders al over ‘verval’. De enige manier om dat verval tegen te houden was samenwerking, zo vonden ze. In feite is de Europese integratie management of decline. Dat is conservatief-behoudend en dat vind ik niet positief.’
Hoe ziet Europa er over dertig jaar uit, was de slotvraag van Noorlander. Seegers: ‘Europa zal verschillende snelheden hebben, met de Britten in een bijwagen.’

De speech van Mathieu Segers, hoogleraar eigentijdse geschiedenis en Europese integratie, Universiteit Maastricht, is in zijn geheel hieronder te vinden. 

Elfde Kees Lunshoflezing
Dit is de elfde Kees Lunshoflezing. De lezing is ter herinnering aan Kees Lunshof, politiek commentator en adjunct-hoofdredacteur van De Telegraaf.

Lunshof (1945) begon in 1971 bij De Telegraaf. Hij won in 1992 de Anne Vondelingprijs voor de heldere, onverbloemde manier waarop hij de politiek beschreef in de krant. Hij gold als invloedrijk politiek commentator. Lunshof overleed in 2007 op 61-jarige leeftijd.

De lezing wordt jaarlijks georganiseerd door de Commissie Democratie en Debat van Internationaal Perscentrum Nieuwspoort.

2018 Mathieu Segers - Kees Lunshoflezing 2018

Gerelateerde pagina's

Deze pagina delen: